Dinh dưỡng
Tổng Hợp Các Loại Nấm Thường Mọc Phổ Biến Trên Cây
Th3
Con người từ lâu đã biết đến việc sử dụng các sản vật mọc hoang trong tự nhiên làm thực phẩm từ hàng nghìn năm trước. Tuy vậy, việc thu thập thực phẩm này đòi hỏi sự thận trọng cao độ vì chúng rất đa dạng về tính chất. Mặc dù có những chủng loại hoang dã thơm ngon, bổ dưỡng và an toàn khi tiêu thụ, song cũng có loài có khả năng gây hại sức khỏe, thậm chí tử vong.
Bài viết này do Giàu Chất thực hiện và chúng tôi xin được giới thiệu tới quý đọc giả bản Tổng hợp các loài sinh trưởng trên thân cây mà bạn có thể gặp được trong quá trình khám phá hoặc đi dạo trong rừng.
1. Nấm Sò
Được biết đến với tên khoa học Pleurotus ostreatus, nấm sò là loại thực phẩm dại ăn được với hình dáng giống hệt hàu và sở hững hương vị hấp dẫn. Chúng thường mọc trên gỗ cứng đã qua đời hoặc đang hấp hối như cây sồi, và có thể được tìm thấy rải rác khắp các khu rừng trên thế giới.
Với vai trò quan trọng trong sinh thái khu rừng, chủng loại này đóng góp vào quá trình phân hủy gỗ thối, làm cho chất dinh dưỡng được giải phóng vào đất và trở thành nguồn tài nguyên quý giá cho các sinh vật và thực vật khác. Mùa xuân và mùa thu là thời điểm chúng nở rộ ở phía Bắc nước Mỹ, trong khi ở những vùng có khí hậu ấm hơn, nấm sò có thể mọc quanh năm.
Chúng thường mọc thành đám lớn trên cây gỗ và có các phần mũ với kích thước từ 5 đến 10cm, mang màu xám nâu hoặc trắng. Dưới bộ phận này là các lamella sát nhau và chạy dọc xuống cuống.
Về mặt dinh dưỡng, nấm sò có phần thịt trắng, dày và chứa đầy các chất dưỡng chất bao gồm vitamin B (B2, B3), cùng với các khoáng chất như kali, sắt, đồng và kẽm. Bên cạnh đó, chúng còn chứa hợp chất thực vật như glycoprotein, triterpenoids, lectin, giúp chống lại các bệnh mãn tính.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy loài này có hoạt tính chống lại các loại ung thư như đại tràng, tuyến tiền liệt hay vú, mặc dù cần thêm nghiên cứu để khẳng định trên người.
Nấm sò thường được chế biến thành nhiều món ngon, từ xào với hành tỏi, đến thêm vào súp, mì ống hay các món thịt.
Tùy theo nơi bạn sống hoặc tìm kiếm, có thể bạn sẽ gặp nhiều biến thể khác biệt như:
- Loại sò elm (Hypsizygus ulmarius) thường mọc trên cây ulmus và phong lộc.
- Pluerotus populina chủ yếu mọc trên cây bạch dương.
- Vào cuối mùa, Pluerotus dryinus thường xuất hiện trên cây sồi và trúc.
- Late Fall (Sarcomyxa serotina hoặc Mukitake) được ẩm thực Nhật Bản ưa chuộng. Trước kia nó bị nghi ngờ chứa chất gây ung thư, nhưng thông tin này đã được làm sáng tỏ và khẳng định loại này ăn an toàn.
- Golden Oyster (sò vàng) là loài xâm lấn mới xuất hiện trên cây ulmus, cây anh đào và nhiều loại cây cứng khác.
2. Nấm trên cây – Nấm Gà rừng (Laetiporus)
Nấm gà rừng, còn gọi là Laetiporus sulphureus hoặc nấm gà, mang sắc cam hoặc vàng rực rỡ và hương vị khác lạ. Chúng thường được thấy mọc trên cây cứng ở Bắc Mỹ và Châu Âu, thường gặp ở khu vực đông của dãy núi Rocky tại Mỹ. Thực phẩm này hoạt động theo hai hình thức: ký sinh trên cây còn sống, hoặc lấy chất dinh dưỡng từ cây chết hay gốc mục.
Khi mọc, nấm gà rừng tạo thành các đám, trông giống như các mảng đá hoặc lá rất to. Chúng thường phát triển ưa chuộng trên những cây sồi lớn và thường được thu hoạch vào mùa hè và thu. Điều quan trọng cần ghi nhớ là không nên thu hái loại gà rốn trên cây tùng để tránh phản ứng dị ứng
Để phân biệt chủng loại này, hình dáng là một yếu tố có thể tham khảo. Thường, chúng mọc theo những đám có hình dạng tương tự như những kệ xếp chồng lên nhau trên các loại cây cứng như sồi, dẻ và liễu. Mũ của chúng giống như hình bán nguyệt hay quạt, với đường kính từ 5 đến 30cm và chiều sâu lên đến 20cm. Bên dưới là những lỗ nhỏ li ti. Bề mặt và cấu trúc giống như da lộn, mịn màng, và khi chín biến màu từ cam sang trắng xỉn. Một cây cụ thể có thể có nhiều cá thể gà rừng, với trọng lượng của mỗi cái có thể lên đến hơn 23kg.
Với các giá trị dinh dưỡng tương tự như nhiều loại khác, nấm gà rừng là nguồn cấp các chất dinh dưỡng quan trọng như chất xơ, vitamin C, kẽm, kali, magiê và phospho, đồng thời lại có lượng calo thấp. Chứa nhiều hoạt chất thực vật như polysaccharides, acid cinnamic, acid eburicoic giúp chống lại vi khuẩn, chống oxy hóa và ngăn chặn sự phát triển của khối u (nhận xét này dựa trên các nghiên cứu trên động vật và trong ống nghiệm).
Khi tiêu thụ, nên chế biến khi chúng đã chín, không nên ăn sống. Phương pháp chế biến thông thường bao gồm việc xào cùng với bơ, kết hợp trong các món ăn có rau, hoặc chiên cùng trứng.
3. Nấm Maitake
Maitake, được biết đến dưới các tên gọi khác như “vũ điệu rừng xanh” hay hen-of-the-woods, là loại có nhiều nang và mặt dưới của thân có các lỗ nhỏ. Chúng xuất hiện trên gỗ cứng như sồi, phong và có đặc điểm giống như lông đuôi của gà mái.
Maitake là loài sống lâu năm và thường mọc ở cùng chỗ qua nhiều năm. Chúng phổ biến trong mùa thu và ngược lại ít gặp hơn vào mùa hè. Phần mũ có màu nâu xám và cuống của nó màu trắng.
Tại Nhật Bản, thực phẩm này rất được ưa chuộng và được gọi với cái tên maitake, nghĩa là “nhảy múa”. Loài này được đánh giá cao và thường xuyên thu hoạch ở phía Đông của dãy núi Rocky.
Maitake có thể đạt kích cỡ và trọng lượng lớn, đôi khi nặng tới 23kg, tuy nhiên thường chỉ dao động từ 1,5 đến 7kg. Dù được xếp vào loại thực phẩm hoang dã có thể ăn được, nhưng các biến thể màu cam và đỏ lại không an toàn do có khả năng bị nhiễm vi khuẩn và mốc.
Về dinh dưỡng, chúng nổi tiếng bởi hàm lượng vitamin B như riboflavin (vitamin B2), niacin (B3), và folate (B9) cao, đóng vai trò trong việc biến đổi năng lượng và phát triển tế bào. Chủng loại này còn có chứa glucans, một loại carbohydrate phức tạp, giúp cải thiện sức khỏe.
Glucans từ Maitake được cho là có khả năng tăng cường hệ miễn dịch trong các nghiên cứu động vật. Chúng cũng có hiệu quả chống viêm, chống ung thư và giảm cholesterol. Loài này rất ngon khi chế biến thành các món ăn như xào, áp chảo, món ngũ cốc và súp.
4. Nấm resinous polypore (Ischnoderma resinosa)
Ischnoderma resinosa là một loài ký sinh tìm thấy trên cây lá rụng, đặc biệt thường gặp ở cây sồi và các loại cây lá kim tại Minnesota. Chủng loại này có hương vị thơm ngon, tuy nhiên không phải sản vật được ưa chuộng hoặc thu hoạch nhiều.
Một số người còn gọi nó là “bít tết
“Thịt của rừng” hay còn được gọi là “thịt bò của rọng”.
5. Nấm Hericium – Loài sinh trưởng trên thân cây
Được biết đến với vẻ đẹp tựa san hô hay bóng bông dài, Hericium có thể ăn được và thường dễ dàng nhận biết, thu hoạch cùng với việc chế biến trong bếp. Chủng loại này thuộc họ Hericium và thường có màu trắng sáng.
Chúng xuất hiện ở cuối mùa thu trên những cây chắc như sồi và phong khi lá cây rơi xuống.
Các loài trong họ này bao gồm:
- Đầu sư tử (Hericium Erinaceus)
- Răng San Hô (Hericium Coralloides)
- Răng Gấu hoặc Đầu Gấu (Hericium Americanum)
6. Enokitake – Phát triển trên thân cây
Được mệnh danh là Enoki hay nấm bông, Enokitake là tác nhân giúp phân hủy gỗ, nhất là gỗ ulmus. Đây là chủng loại có thể ăn và thường được bày bán trong các siêu thị với thân hình màu nâu cùng mũ màu vàng hoặc cam khi tiếp xúc với ánh nắng.
Loại này rất thông dụng trong mùa đông ở bán cầu Bắc, chẳng hạn như ở Minnesota và Wisconsin.
Enokitake tồn tại dưới hai hình thức:
- Enoki từ rừng có di truyền tương tự như loài mảnh dài màu trắng thường được thấy tại các tiệm thực phẩm, song khi trồng mà không có ánh sáng thì chúng sẽ giữ màu trắng.
- Enoki trồng được chiếu sáng gọi là “kim vàng” với kiểu dáng dài đặc trưng cùng màu nâu vàng của các loài mọc hoang.
Những đặc điểm nhận biết của Enokitake gồm:
- Gốc thân chuyển thành màu nâu đậm.
- Mũ có màu vàng cam hoặc nâu đỏ, có độ nhớt và khả năng co giãn.
- Thân phát triển lớp vỏ như nhung khi trưởng thành, do đó mà có tên gọi thân nhung hoặc chân nhung.
- Enokitake mọc trực tiếp từ gỗ, bất chấp các mảnh gỗ được chôn vùi.
- Màu bào tử trắng tinh.
- Kích thước thân: dài từ 2-11 cm và độ dày 0.3-1 cm.
7. Pheasant Back (Cerioporus Squamosus)
Còn được biết đến dưới cái tên “chim cánh cụt”, Pheasant Back là tác nhân kí sinh và phân hủy gỗ cứng, chủ yếu là của cây phong và cây elm. Chúng được đặt tên theo đặc điểm mô phỏng lông vũ của loài chim trên phần mũ của mình, và thường gặp vào mùa xuân nhưng cũng có thể tìm thấy quanh năm.
Sản vật này ăn được và có hương vị thơm ngon. Khi chế biến nên cắt mỏng vì phần thân sẽ trở nên cứng và dai khi đã già.
8. Nấm Mèo
Thường gọi là Mộc nhĩ, Tai Mèo là một loại phổ biến và quen thuộc với người Việt. Chủng loại này thường phát triển trên các thân gỗ ẩm ướt, có dáng hình giống hệt tai mèo màu đen và phủ một lớp lông nhẹ trên bề mặt.
Tai Mèo được đánh giá cao về mặt dinh dưỡng, chứa nhiều khoáng chất và vi chất như protein, lipid, caroten, kali, sắt và các thành phần khác, giúp nó trở thành vị thuốc quý trong y học hiện đại.
Tuy vậy, cần chú ý không nên sử dụng Tai Mèo quá nhiều đối với phụ nữ mang thai và những người có hệ tiêu hóa nhạy cảm. Trong quá trình sơ chế, nên tránh ngâm chúng quá lâu hoặc trong nước nóng.
9. Nấm Đuôi gà (Trametes Versicolor)
Bắc Mỹ nổi tiếng với Đuôi gà, một chủng loại có khả năng phân giải gỗ và thân cây bụi đã chết, thỉnh thoảng cũng thấy nó phát triển trên cây conifers. Loài này được ứng dụng rộng rãi trong các sản phẩm dược liệu với những công dụng y học được ca ngợi.
10. Sinh trưởng trên thân cây – Rể sừng (Artomyces Pyxidatus)
Rễ sừng, loài phổ biến ở Minnesota, chỉ sinh trưởng trên những cành cây mục chết, không bao giờ xuất hiện trên cây xanh. Dễ bị nhầm lẫn với Ramaria, mặc dù Ramaria mọc từ đất còn loài rể sừng chỉ định cư trên gỗ mục.
11. Sản vật ăn gốc cây và một số chủng loại khác
Nhiều loài khác nữa có thể sinh trưởng trên gốc cây mà không được chú ý, ví dụ như loại cứng vỏ cây. Tại đây, bạn có thể tìm thấy nhiều mẫu vật như Phlebia, Stereum hay Thelephora, những nhân tố thường thấy trong quá trình phân hủy gỗ.
Một ví dụ khác là loại gói quả anh đào (Apiosporina morbosa), thường được gọi là gói đen, thường xuất hiện trên những cành anh đào bị hư hại dưới hình thức những đám màu đen giống như than. Sinh vật này cũng có thể xuất hiện trên cây mận. Nếu không được kiểm soát, chúng có thể cản trở việc ra quả của cây, nhưng có thể được xử lý thông qua việc cắt tỉa thường xuyên hoặc sử dụng thuốc trừ nấm.
Kết luận
Chúng tôi đã tổng kết một số loài phát triển trên thân cây để quý đọc giả có thêm thông tin tham khảo. Hy vọng rằng những chi tiết này sẽ cung cấp cho bạn đọc cái nhìn mới mẻ và bổ ích về sự đa dạng của các sinh vật sinh trưởng trên thân cây.
